Nöbetçi Eczaneler
Ortaokul çağında, özellikle de 7. sınıfa gelindiğinde, birçok ebeveynin ortak bir kaygısı var: “Çocuğum tek başına ders çalışmıyor ve motivasyonlu değil.” Çocuğun sürekli gözetim altında ders çalışmak zorunda kalması, aslında ebeveynler ve öğrenciler arasında gerginliğe yol açan yaygın bir sorundur ve bu durum, öğrencinin akademik sorumluluklarını üstlenmesini engeller.
Konuyla ilgili araştırmalar, Türkiye’deki ebeveynlerin yaklaşık %20’sinin, çocuklarının akademik ve günlük görevlerinde olması gerekenden daha fazla yardım ettiğini gösteriyor. Oysa çocuğun bireysel ve sosyal gelişimi için bağımsız bir şekilde çalışmaya alışması elzemdir. Peki, ebeveynler bu kısır döngüyü nasıl kırabilir ve çocuklarının “iç disiplinini” ve öz düzenlemeli öğrenme (ÖDÖ) becerilerini nasıl geliştirebilir?
- Temel Adım: Sorumluluk ve Motivasyonun İnşası (Neden Çalışmalı?)
Bir öğrencinin temel sorumluluğu; okula gitmesi, derslerini dinlemesi, ödevlerini yapması ve öğrendiklerini tekrar ederek üst sınıflara yükselmesidir. Ancak sorumluluk alma alışkanlığı olmayan çocukların, ders çalışmak için kendilerini organize etmeleri kolay değildir.
Uzmanlar, çocuklara nasıl çalışması gerektiği yerine, neden çalışması gerektiği konusunda bilgi vermenin kritik olduğunu vurgular. Çünkü çalışmak için geçerli bir sebebi ve gelecekteki hedefi olmayan bir öğrencinin ders çalışması çok güçleşir.
Hedef Belirleme Sanatı (ÖDÖ’nün İlk Basamağı): Öz düzenlemeli öğrenmenin temel özelliklerinden biri, öğrencilere kendi kişisel hedeflerini belirleme fırsatı sunmaktır. Bu hedefler, bireyin hayatına anlam katmaya ve hayallerini gerçekleştirmeye yardımcı olur.
- Kalıcı Örnekler: Hedefler kısa (örneğin, bu haftaki matematik sınavından 85 almak) veya uzun vadeli (örneğin, istediği iyi bir lisede okumak) olabilir. Bir öğrencinin hayalindeki üniversiteye veya bölüme girdiğini hayal etmesi bile, o anki gururu ve mutluluğu düşünmesi, güçlü bir motivasyon kaynağıdır. Hedefler, ulaşılabilir, spesifik ve zaman çerçevesi içinde belirlenmelidir. Örneğin, netleri bir anda 12’den 20’ye çıkarmak yerine, önce 15’e, sonra 18’e ulaşmayı hedeflemek daha gerçekçi bir yaklaşımdır.
- Ebeveyn Tuzağı: Çocuğunuzu Kurtarmaktan Vazgeçin
Ebeveynlerin çocuklarının ders süreçlerine gereğinden fazla müdahale etmesi, bağımsız çalışma alışkanlığını olumsuz etkiler. Uzman Psikolog Tülay Kök’ün görüşleri, ebeveynlerin çocuklarının hayatın getirdiği doğal sonuçlara katlanmasına izin vermesi gerektiğini vurgulamaktadır.
“Bedel Ödetme” Mekanizması: Eğer bir çocuk, ödevini bitirmediği için öğretmenin vaat ettiği bir geziye katılamayacaksa, bugün ödeyeceği bu bedel, gelecekteki daha büyük kayıpları (örneğin, bir işi kaybetmek veya sınıfta kalmak) önler. Eğer ebeveyn, çocuğun doğal sonuçlara katlanmasına izin vermezse, çocuk sürekli dıştan denetlenen, edilgen bir birey olarak kalacaktır.
Ebeveynlerin aşırı korumacı tutumu, çocukların zorluklarla yüzleşmekten korkmasına neden olur ve problemle karşılaştıklarında ne yapacaklarını bilemezler. Uzmanlar, çocuğunuzun sorununu kendiniz çözmeye çalışmanızın, onun sorumluluktan kaçmasına ve kendini güçsüz hissetmesine neden olacağını belirtmektedir.
- Kalıcı Örnek: Çocuğunuz ödevini yapmadığı için öğretmenin sizi okula çağırdığı bir durumda, sizin öğretmenle konuşup çocuğunuza kızmanız yerine, sorunun çözümünü çocuğunuzla öğretmen arasında bırakmak ve ona “Sen bir bireysin” mesajını vermek önemlidir. Çocuklar, hayatlarının her döneminde fiziksel ve zihinsel gelişimleriyle orantılı sorumluluklar alabilirler.
- Öz Düzenlemenin Uygulamaları (Nasıl Çalışmalı?)
Öz düzenlemeli öğrenenler, öğrenme süreçlerinin farkında olan, aktif sorumluluk alan ve bağımsız çalışma yetisine sahip bireylerdir. Bu yetiyi kazanmak için hem çevre düzenlemesi hem de doğru stratejiler şarttır:
- Uygun Ortam ve Planlama
- Dikkat Dağıtıcılardan Arınma: Verimli çalışmanın en önemli yönlerinden biri, çalışma ortamının uygun olmasıdır. Çalışma alanı, sessiz, düzenli, temiz ve dikkat dağıtıcı unsurlardan arındırılmış olmalıdır. Çalışma anında telefon, televizyon veya bilgisayar gibi teknolojik cihazlar kesinlikle yakında bulunmamalıdır.
- Planlı ve Parçalı Çalışma: Etkin ve yeterli çalışmanın yolu, uzun saatler çalışmak yerine düzenli ve planlı çalışmaktan geçer. Çalışma planında, o gün görülen konuların tekrarı, ödevlerin tamamlanması ve bir sonraki derse ön hazırlık yer almalıdır. Uzmanlar, 40 dakika ders ve 10 dakika dinlenme aralığını (veya 25-30 dakikalık blokları) önermektedir.
- Molaları Yönetme: Molalar sırasında televizyon izlemek veya bilgisayar oyunu oynamak dikkati dağıttığı için uygun değildir. Mola, hem zihnen hem de bedenen yorulan çocuğun yeniden odaklanması için gereklidir.
- Tekrarın Önemi: Yeni öğrenilen bilgilerin kalıcı hale gelmesi için konu tekrarı kritik bir adımdır. Taze bilgiler çabucak unutulmaya meyilli olduğundan, o gün öğrenilen bilgilerin eve gelince tekrar edilmesi, eksiklerin görülmesi ve bilginin zihinde kalıcı olması açısından önemlidir.
- Etkili Öğrenme Stratejileri
Öğrenmede verim almanın yolu ezberden değil, konunun mantığını anlamaktan geçer. Ezberlenen konular kısa sürede unutulabilir.
- Zorluklarla Yüzleşme: Öğrenmekte zorlanılan derslerin üzerine gidilmeli ve onlara daha çok zaman ayrılmalıdır; nasıl olsa yapamıyorum diye pes edilmemelidir.
- Yardım Arama (Akran ve Öğretmen Desteği): Öz-düzenleme becerisine sahip bir öğrencinin öne çıkan niteliklerinden biri, zorluklarla karşılaştığında başkalarını bir kaynak olarak kullanma yeteneğidir. Öğrenciler, bilgiye farklı kaynaklardan ulaşmak için çabalamalı ve anlamadıkları yerleri öğretmenlerine sormayı bilmelidir. Online uygulamalar ve rehberlik servisleri de bu konuda destek sağlayabilir.
- Uyku ve Dinlenme: İyi bir uyku, öğrenilenlerin hafızada kalıcı olmasını sağlar, çünkü insan beyni dinlenirken gün içinde öğrendiklerini düzene sokar.
- İçsel Motivasyonu Artırmak: Oyunlaştırma ve Ödüller
Ders çalışmayı sevdirmenin ve içsel motivasyonu artırmanın yollarından biri de modern tekniklerden yararlanmaktır:
Oyunlaştırma (Gamification): Oyunlaştırma, oyun prensiplerinin (rekabet, puan sistemi, ödüllendirme, hikâyeleştirme) öğrenme gibi oyun dışı bağlamlara uyarlanmasıdır. Bu yöntem, öğrenmeyi eğlenceli ve ilgi çekici hale getirerek içsel motivasyonu tetiklemeyi ve kalıcı öğrenmeyi hedefler.
- Uygulama Örnekleri: Çocuğun yaş grubuna göre, evde bilgi yarışması düzenlemek ve kazananı ödüllendirmek, problem çözme oyunları veya kelime bulmacaları kullanmak etkili olabilir. Dijital oyunlaştırmada ise öğrencilerin ilgisini çekmek için küçük ve farklı seçenekli oyunlara, hareketli animasyonlara ve “challenge” adı verilen zorluk seviyelerine yer verilmelidir.
Ödüllendirme ve Pozitif Geri Bildirim: Ebeveynler, çocuklarının başarılarını ödüllendirmeli ve hatalarını pozitif bir yaklaşımla ele almalıdır. Çalışma periyotlarını tamamladığında küçük molalara sığan ödüller vermek (örneğin sevdiği bir şarkıyı dinlemek veya küçük bir atıştırmalık) motivasyonu artırır ve sıkılmayı önler. Çocuğa, hata yapsa bile herkesin hata yapabileceği ve hataların telafi edilebileceği mesajı verilmelidir.
Sonuç: Bağımsızlığa Giden Yol
- sınıf, çocukluktan ergenliğe geçişin, sorumlulukların artışının ve bağımsızlık talebinin zirveye çıktığı bir dönemdir. Bu süreçte ebeveynlerin rolü, pusula olmaktan kılavuz olmaya doğru değişmelidir.
Öz düzenlemeli öğrenme, öğrencilerin kendi öğrenme süreçlerinin mimarı olmasını sağlar. Bu, bir gemiyi okyanusta yönetmeye benzer: Kaptan (çocuk), hedefini (liman) belirler, fırtınalara (zor dersler) karşı plan yapar, gerekli kaynakları (kitaplar, öğretmenler) kullanır ve rotadan çıktığında sorumluluğu üstlenir. Ebeveyn ise, limanın nerede olduğunu gösteren deniz feneri rolünü üstlenmeli, ancak geminin dümenini çocuğun elinden almamalıdır. Unutmayın, iyi bir kaptan, ancak kendi gemisini defalarca kez yönetmesine izin verildiğinde yetişir.
YORUMLAR