BRANDA SİYASETİ YA DA POTEMKİN KÖYÜ

Örümcek Adam (Spider-Man) filmleri, ana karakter olarak Peter Parker veya Miles Morales gibi Örümcek Adam versiyonlarını merkezine alan yapımlar toplam 10 tane sinema filminden oluşmakta. Bu filmlerin gerçek oyunculu olanları 8, animasyon olanları da 2 tanedir.

Hatırlarsanız, gerçek oyunculu “Örümcek Adam” filmlerinden birinde kahramanımız, devasa bir gökdelenin dış cephesine tırmanıyordu. İzleyici olarak bizler, o dik binaya hayranlıkla bakarken, aslında o “bina” kocaman bir branda üzerine çizilmiş bir resimdi. Örümcek Adam brandanın üzerinde sürünerek “tırmanıyormuş” gibi yapıyordu; kamera açısı üstten çekilince de illüzyon kusursuzlaşıyordu. 

Sosyal medyada bu sahne yeniden paylaşıldığında bazıları “Meğer bizi kandırmışlar!” diye hayıflanıyordu. Oysa bu, bir film setinin olağan hilesiydi; sanatın bir parçası, kimseyi zarara uğratmayan bir aldatmaca.

*

Peki ya gerçek hayatta, hem de kamu kaynaklarıyla yapılan benzer “hileler” ne anlama geliyor?

26 Eylül 2023 akşamı, İstanbulspor ile Galatasaray arasında oynanan maça ev sahipliği yapan Atatürk Olimpiyat Stadyumu’nda ilginç bir durum yaşandı. Stadyumun hasar görmüş çimleri, daha yeşil ve bakımlı görünmesi için gıda boyasıyla boyanmıştı. 

Maç sırasında boyanın oyuncuların formalarına ve vücutlarına bulaştığı görüntüler sosyal medyada hızla yayıldı. 

Atatürk Olimpiyat Stadyumu’nda çimlerin boyanması sonrası Galatasaraylı Lucas Torreira’nın yeşile boyanmış hali “Hulk” benzetmesiyle viral oldu. Torreira kendisi de paylaşım yaparak espri yaptı: “Hulk evine mutlu gidiyor!” 

Maç keyfinin yanında seyirciyi de güldürmüştü bu iğneli benzetme.

*

Benzer bir olay, Temmuz 2022’de Yozgat Çekerek Millet Bahçesi’nde yaşandı. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Fuat Oktay’ın açılışını yaptığı parkta kuruyan çimler, ziyaret öncesi görevlilerce yeşile boyanmıştı. Görüntüler ortaya çıkınca işin aslı anlaşıldı.

Bu tür uygulamalar ne yazık ki yeni değil. Daha önce Ankara’da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın katılacağı bir tören öncesi, yine Kemal Kılıçdaroğlu’nun bir açılışı öncesinde çimlerin boyandığı iddiaları gündeme gelmişti. 

Farklı partilerden belediyeler de benzer yöntemlere başvurmuştu. Ancak son örnek, Hatay’daki uygulamalar, konuyu bambaşka bir boyuta taşıyor. 

Geçtiğimiz günlerde Hatay’da düzenlenen anahtar teslim töreni ve halk buluşması öncesi kentte adeta bir “makyaj operasyonu” başlatıldı. Depremin yaraları hâlâ taze olan Hatay’da, uzun zamandır çamur ve tozla boğuşan yollar bir gecede asfaltlandı. Kurutulan Asi Nehri yatağına yeniden su verildi; yüzeyde su sümbülü görünümü oluşturmak için yeşil otlar serpildi. Tadilatı süren köprüye, köprü resmi basılı dev bir branda asıldı. Tören alanının ön cephesine bisiklet yolu yapıldı; arka taraftaki şantiyeler ise bayraklar, afişler ve brandalarla gizlendi.

*

Hatay’da yolların bir gecede asfaltlanması, bitmemiş köprülere branda asılması, Asi Nehri’ne ot serpilmesi vatandaş tarafından olumsuz tepkiyle karşılanmıştı.

Mizahçılar bunu “film seti” veya “Potemkin köyü”ne benzetirken sosyal medyada, “Cumhurbaşkanı her gün gelsin, şehir her gün yenilensin!” caps’leri dolaştı.

Karikatürlerde tören alanı “branda arkası şantiye” olarak çizilirken ön cephe parlak, arka taraf çamur deryası olarak gösterildi.

*

Çevre güzelliği elbette önemlidir. Vatandaşına saygı duyan her yönetici, her yetkili buna dikkat etmek zorundadır; zira er ya da geç sandıkta hesap verir. Ancak bazı yetkililer, kendilerine verilen kaynak ve yetkiyi doğru kullanmadıklarında ya da farklı önceliklere yöneldiklerinde, denetim ya da açılış geldiğinde paniğe kapılıyor. Çözüm üretmek yerine “göz boyamak” yolunu seçiyorlar.

İstanbul’daki stadyum çimleri ya da Yozgat’taki millet bahçesi örneğinde bu makyaj, vatandaşın alacağı hizmeti doğrudan etkilemeyebilir; olsa olsa konforu biraz zedeler. Temelde bir bakım ihmali söz konusudur. Ama Hatay gibi büyük bir felaket yaşamış bir kentte, asıl yapılması gerekenler ertelenip yerine branda ve boya konuyorsa, burada ciddi bir ihmal, hatta sorumsuzluk var demektir.

Devlet büyüğünün birkaç saatlik ziyareti için gerçek sorunlar gizlenmeye çalışılıyorsa, bu hem o devlet büyüğünü yanıltmak hem de o kentin halkına vaat edilen hizmetleri geciktirmek anlamına gelir. En hafif tabirle, vatandaşla göz göre göre dalga geçmektir.

Gerçek çözüm, ihmali olanların görevi bırakıp işini layıkıyla yapacakların o koltuklara oturmasıdır. Doğru bilgi vermek, eksiklikleri kabul etmek ve kalıcı çözümler üretmektir. Branda arkasındaki şantiye, boyalı çimin altındaki kuru toprak er ya da geç ortaya çıkar. Tıpkı filmlerdeki gibi, kamera açısı değişince illüzyon bozulur.

Vatandaşa saygı, makyajda değil, gerçekte güzeldir.

*

Potemkin köyü, dışarıdan bakıldığında etkileyici ve başarılı görünen, ancak aslında boş, sahte veya istenmeyen bir gerçeği gizleyen herhangi bir yapı, düzenleme veya durumu tanımlamak için kullanılan bir deyimdir. Siyasi, ekonomik veya sosyal bağlamda “göz boyama” anlamına gelir: Gerçek sorunları perdeleyen gösterişli bir cephe.

18. yüzyıl Rus devlet adamı ve General Grigori Potemkin’den gelir. Potemkin, İmparatoriçe II. Katerina’nın (Büyük Katerina) sevgilisi ve yakın danışmanıydı. 

1787’de Katerina, Kırım ve Dinyeper Nehri boyunca bir gezi yapar. Rivayete göre bölge henüz tam gelişmemiş; yoksulluk ve ıssızlık hâkimdi. Potemkin’in, imparatoriçeyi etkilemek için nehir kıyısına sahte köy cepheleri (karton veya tahtadan yapılmış ev dekorları) diktirdiği, mutlu köylüler kılığına girmiş insanları yerleştirdiği ve hatta bu dekorları gezinin ilerleyen aşamalarında taşıttığı söylenir. Uzaktan gerçek köy gibi görünen bu düzenleme, bölgenin refah içinde olduğunu yanılsaması yapıyordu. Bu hikâye, Potemkin’in rakipleri (özellikle Sakson diplomat Georg von Helbig) tarafından yayılır ve “Potemkin köyü” deyimi böyle doğar.

*

Vesselam…

• Yazar Hakkında
• Yazarın Diğer Yazıları

Hasan Fayda

Elimde değildi, habersizdim. Mart ayı, kıştan yeni çıkmış mevsim. Köy eviymiş gözümü açtığım.
Evet, ilkbaharmış o zaman köyümde mevsim.
Herkes gibi ben de bağırarak gelmişim. Bekleyenleri sevindirmiş çığlık çığlığa demişim…
Merhaba!
Yer Beyşehir Konya
Yıl bin dokuz yüz altmış dokuz
Okul çağına gelince mevsim, okula gideceğim demişim.
İlk, orta, lise eğitimimi Konya’da, lisans eğitimimi 1993 yılında Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesinde tamamladım.
O gündür bugündür eğitimle hemhâlim. Okuyup yazarak bir eğitim gönüllüsü hayatı sürdürmekteyim.
YAYIMLANMIŞ KİTAPLARIM
1- Güneşi Yakalamak - Şiir
2- Yeter mi Yüreğindeki Aşk - Şiir
3- Yağmursuz Bulutlar - Anı/Deneme/Fıkra
4- Kar - Makale/Deneme/Fıkra
5- Tadım Yok / Şiir
İletişim: faydahasan@hotmail.com
facebook.com/hasan.fayda.56

Hasan Fayda tarafından gönderilen son gönderiler (Tümüne gözat)

• Hoşça bak zâtına… Âfak ve enfüs derinliğinde secde çıkışı - 03.06.2026
• Yeni nesil bir kriz - 26.05.2026
• Şahsi ikbal takası mı? - 19.05.2026

Bizi takip edin